1
استادیار گروه مدیریت دولتی و خط مشی گذاری ،واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2
استادیار، گروه مهندسی صنایع، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران
چکیده
این پژوهش با هدف بررسی عوامل مؤثر در بهبود مدیریت بودجه و منابع مالی در سازمانهای دولتی، بهویژه وزارت امور اقتصادی و دارایی، انجام شده است. مطالعه بر سه مؤلفه کلیدی مدیریت هوشمندانه سرمایه انسانی، شامل تعهد اجرایی بودجه، توانمندیهای منابع انسانی و دقت برنامهریزی بودجه متمرکز بوده که زیربنای عملکرد مالی هوشمند و پایدار محسوب میشوند. جامعه آماری پژوهش شامل ۱۲۰۰ نفر از مدیران و کارمندان رسمی این وزارتخانه بوده و با استفاده از فرمول کوکران، حجم نمونه به ۲۹۱ نفر کاهش یافته است. جمعآوری دادهها از طریق پرسشنامههای استاندارد و با تکیه بر چارچوبهای علمی انجام شده و تحلیلها توسط نرمافزارهای SPSS و Smart PLS صورت گرفته است. نتایج نشان میدهد که تعهد اجرایی بودجه تأثیری مثبت و معنادار بر افزایش اثربخشی در فرآیند جذب و تخصیص منابع مالی داشته است. علاوه بر این، نقش کلیدی توانمندیهای منابع انسانی در بهبود فرآیندهای مرتبط با جذب بودجه و تصمیمگیری مالی تأیید شده است. همچنین، دقت در برنامهریزی بودجه منجر به افزایش کارایی، کاهش انحرافات مالی و ارتقای شفافیت در نظام تخصیص منابع شده است. تحلیل آماری به تأیید تمامی فرضیات تحقیق منجر شده و از انسجام مدل تحلیلی حمایت میکند. بر این اساس، پژوهش چارچوبی عملیاتی ارائه میدهد که با تمرکز بر تعامل میان این سه مؤلفه، امکان بهبود مدیریت مالی و بودجهریزی در بخش دولتی ایران را فراهم میسازد. ترکیب تعهد اجرایی، تقویت توانمندیهای منابع انسانی و افزایش دقت تحلیلی در برنامهریزی، بستر لازم را برای ایجاد نظامی بودجهای شفاف، پاسخگو و مبتنی بر داده فراهم میکند. نتایج این تحقیق نشانگر حرکت به سوی مدیریتی هوشمند و مبتنی بر شواهد است که با کنار گذاشتن رویکردهای سنتی بودجهریزی، موجب ارتقای بهرهوری اقتصادی، عدالت مالی و پایداری بلندمدت خواهد شد.
