در گزارش تازهای که توسط فدراسیون بینالمللی حسابداران (IFAC)، انجمن رسمی مالیه و حسابداری عمومی (CIPFA) و هیئت استانداردهای بینالمللی حسابداری بخش عمومی (IPSASB) منتشر شده است، شاخص بینالمللی پاسخگویی مالی بخش عمومی سال ۲۰۲۵ بررسی شده است. یافتهها نشان میدهد از میان ۱۶۹ کشور مورد بررسی، تنها ۵۳ مورد (۳۱٪) در آخرین صورتهای مالی خود از حسابداری تعهدی استفاده کردهاند. این رقم نسبت به سال ۲۰۲۰ فقط کمی افزایش داشته (۴۹ کشور؛ ۲۹٪). به بیان دیگر، حرکت از نظام نقدی به تعهدی همچنان در جریان است، اما بسیار کندتر از چیزی که انتظار میرفت.
شکل زیر نشان میدهد در سال ۲۰۲۴، ۳۰٪ کشورها از مبنای نقدی، ۳۹٪ از مبنای نیمهتعهدی و ۳۱٪ از مبنای تعهدی استفاده کردهاند.
استانداردهای بینالمللی حسابداری بخش عمومی (IPSAS) ستون اصلی در مسیر تعهدی محسوب میشوند. با این حال، مطابق شکل زیر، در میان ۵۳ کشور که گزارش تعهدی ارائه کردهاند، ۳۵ مورد (حدود دو سوم) به نوعی از استانداردهای بینالمللی IPSAS بهره گرفتهاند:
۴ کشور به طور مستقیم IPSAS را اجرا کردهاند.
۱۲ کشور نسخه اصلاح و تطبیقیافتهIPSAS با شرایط بومی خود را به کار بردهاند.
۱۹ کشور صرفاً IPSAS را به عنوان مرجع در نظر گرفتهاند.
برآوردها نشان میدهد که تنها ۵۵ کشور تا سال ۲۰۲۵ و ۹۵ کشور تا سال ۲۰۳۰ از مبنای تعهدی استفاده خواهند کرد (در حالی که در گزارش سال ۲۰۲۱ پیشبینی شده بود که تا سال ۲۰۳۰ حدود ۱۲۰ کشور به حسابداری تعهدی روی آورند). کشورهایی که هماکنون حسابداری تعهدی را اجرا میکنند، عمدتاً کشورهای با درآمد بالا هستند، در حالی که کشورهای کمدرآمد هنوز وارد این مسیر نشدهاند. با این حال انتظار میرود تا سال ۲۰۳۰، سهم کشورهای درحالتوسعه و کمدرآمد نیز افزایش پیدا کند.
چرا روند استفاده از حسابداری تعهدی طبق پیشبینیها نبوده است؟
این گزارش به دلایل متعددی برای کندی حرکت به سمت حسابداری تعهدی اشاره میکند مانند:
• نبود حمایت سیاسی و سازمانی کافی
• موانع فنی و کمبود منابع مالی
• خستگی از اصلاحات و مقاومت نهادی
• اثرات سنگین همهگیری کووید-۱۹ بر برنامههای اصلاحی
به همین دلیل، بسیاری از کشورها، اجرای برنامههای تعهدی خود را به تعویق انداختهاند.
ابزار و راهکارهای سهولت حرکت به سمت حسابداری تعهدی
1) مسیرهای گذار به تعهدی: یک پلتفرم دیجیتال با نمونهها و دستورالعملهای کاربردی برای طراحی برنامههای گذار.
(توضیح بیشتر: یک سامانه آنلاین است که به دولتها کمک میکند مسیر گذار خود از حسابداری نقدی به تعهدی را طراحی کنند. در این ابزار، نمونههای واقعی، الگوهای آماده و مطالعات موردی از کشورهایی که این مسیر را پیمودهاند قرار داده شده است. هدف این است که کشورها با مشاهده تجربه دیگران و استفاده از چارچوبهای آماده، راحتتر بتوانند برنامهریزی کنند و گامهای اصلاحی را به ترتیب درست اجرا نمایند.)
۲) IPSAS 33 (استاندارد شماره ۳۳ – نسخه بهروزشده):
(این استاندارد بهطور خاص برای کشورهایی طراحی شده که اولین بار میخواهند حسابداری تعهدی را اجرا کنند. در ویرایش جدید، راهنماها و مثالهای عملی بیشتری اضافه شده تا دولتها هنگام تهیه اولین صورتهای مالی تعهدی خود، مسیر درست خود را پیدا کنند. به بیان ساده، IPSAS 33 مثل یک «نقشه راه عملی» عمل میکند تا خطاها و ابهامهای رایج در شروع کار کاهش یابد.)
3) گروه کاربرد IPSAS (IAG): سازوکاری برای ثبت و رسیدگی به مشکلات اجرایی.
(یک سازوکار حمایتی است که کشورها و سازمانها میتوانند مشکلات و چالشهای واقعی خود را هنگام اجرای IPSAS ثبت کنند. این مشکلات در سطح بینالمللی بررسی و تحلیل میشود تا راهحلهای مشترک یا توصیههای رسمی ارائه شود. به نوعی،IAG یک «مرکز پاسخگویی و مشاوره» است که تجربههای اجرایی کشورها را جمعآوری کرده و به اشتراک میگذارد.)
4) راهنمای آموزشی برای مربیان: بستهای شامل ده بخش آموزشی برای تربیت و پرورش نیروی متخصص در سطح ملی.
(این بسته آموزشی که در سال ۲۰۲۴ بازنگری شده، شامل ۱۰ بخش آموزشی است و به مربیان و مدرسان کمک میکند بتوانند مفاهیم و مهارتهای لازم برای اجرای IPSAS را آموزش دهند. یعنی به جای آموزش مستقیم همه کارکنان مالی دولتی، ابتدا مربیها، آموزش دیده و میتوانند دانش و مهارت را در سطح ملی منتشر کنند. این روش هم هزینهها را کاهش میدهد و هم اجرای استانداردها را سریعتر میکند.)
این گزارش نشان میدهد حرکت به سمت حسابداری تعهدی ادامه دارد، اما سرعت آن کمتر از پیشبینیهاست. برای موفقیت این گذار، لازم است دولتها و سازمانهای بینالمللی سرمایهگذاری بیشتری روی آموزش، منابع مالی و پشتیبانی فنی انجام دهند.
منبع خبر: