مسئولیتهای داوران
همکاری در تصمیمگیریهای هیئت تحریریه
داوری همتا به سردبیر در اتخاذ تصمیمهای هیئت تحریریه کمک میکند و همچنین از طریق ارتباطات تحریریه با نویسنده، میتواند به بهبود مقاله نیز یاری رساند. داوری همتا جزئی ضروری از ارتباطات علمی رسمی است و در کانون روش پژوهش علمی قرار دارد. علاوه بر وظایف خاص اخلاقی که در ادامه شرح داده شدهاست، از داوران انتظار میرود بهطور کلی با نویسندگان و آثارشان آنگونه رفتار کنند که خود مایلند با آنها رفتار شود و اصول اخلاقی داوری را رعایت نمایند.
هر داور منتخبی که تشخیص دهد فاقد صلاحیت لازم برای ارزیابی پژوهش ارائهشده در مقاله است یا امکان انجام داوری بهموقع را ندارد، موظف است سردبیر را مطلع نموده و از فرآیند داوری انصراف دهد.
محرمانگی
کلیه مقالات دریافتی برای داوری باید به عنوان اسناد محرمانه تلقی شوند. داوران مجاز نیستند محتوای داوری یا اطلاعات مربوط به مقاله را با افراد دیگر به اشتراک بگذارند یا بدون اجازه سردبیر، مستقیماً با نویسندگان تماس بگیرند.
برخی سردبیران تبادل نظر با همکاران یا انجام داوری گروهی (مشارکتی) را توصیه میکنند، لازم است داوران پیش از اقدام، با سردبیر هماهنگ نمایند تا هم اصول محرمانگی رعایت شود و هم حقوق مشارکتکنندگان به درستی لحاظ گردد.
داوران مجاز نیستند از دادهها یا یافتههای منتشرنشده موجود در مقاله ارسالی، در تحقیقات خود استفاده کنند مگر با اجازه کتبی صریح از نویسنده. همچنین باید اطلاعات محرمانه و ایدههای بهدستآمده در فرآیند داوری را کاملاً محرمانه نگه داشته و از هرگونه سوءاستفاده شخصی خودداری نمایند.
استفاده از فناوریهای تولید محتوای هوش مصنوعی و هوش مصنوعی کمکی در فرآیند داوری همتا
این سیاست در پاسخ به رشد فناوریهای تولید محتوای هوش مصنوعی و هوش مصنوعی کمکی تدوین شده و هدف آن ارائه شفافیت و راهنمایی بیشتر به نویسندگان، سردبیران و داوران است. فصلنامه حسابداری و بودجهریزی بخش عمومی همانند بسیاری از نشریات معتبر، تحولات این حوزه را به دقت رصد کرده و در صورت لزوم، سیاست مذکور را اصلاح یا بهروزرسانی خواهد کرد. راهنمای زیر بهطور ویژه برای داوران تهیه شده است.
هنگامی که از پژوهشگری برای داوری مقاله پژوهشگر دیگر دعوت به عمل میآید، مقاله مورد نظر باید به عنوان سند محرمانه تلقی شود. داوران مجاز نیستند مقاله ارسالی یا هر بخشی از آن را در ابزارهای تولید محتوای هوش مصنوعی بارگذاری کنند، زیرا این اقدام ممکن است به نقض محرمانگی و حقوق مالکیت نویسندگان منجر شود. همچنین در مواردی که مقاله حاوی اطلاعات شناساییکننده شخصی باشد، این عمل ممکن است منجر به نقض حقوق حریم خصوصی دادهها گردد.
به همین دلیل، داوران نباید گزارش داوری خود را در ابزارهای هوش مصنوعی بارگذاری کنند؛ حتی اگر صرفاً به منظور بهبود زبان و خوانایی متن باشد.
داوری یک مقاله علمی مستلزم مسئولیتهایی است که صرفاً بر عهده انسانهاست. داوران نباید از فناوریهای هوش مصنوعی مولد یا هوش مصنوعی کمکی برای ارزیابی علمی مقاله استفاده کنند، چرا که تفکر انتقادی و ارزیابی اصیل مورد نیاز برای داوری همتا خارج از حیطه توانایی این فناوریها بوده و خطر ایجاد نتایج نادرست، ناقص یا جانبدارانه درباره مقاله وجود دارد. داور مسئول محتوای گزارش داوری و پاسخگو در قبال آن میباشد.
نویسندگان مجازند از فناوریهای هوش مصنوعی مولد و کمکی در مرحله پیش از ارسال مقاله استفاده کنند، اما این استفاده باید محدود به ارتقای جنبههای زبانی و سهولت خوانایی مقاله باشد. این موضوع باید در بخش مشخصی پیش از فهرست منابع مقاله افشا گردد.
هوش مصنوعی مولد نوعی از فناوری هوش مصنوعی است که قادر به تولید انواع محتوا شامل متن، تصویر، صوت و دادههای مصنوعی میباشد. از جمله نمونههای این فناوری میتوان به ChatGPT، NovelAI، Jasper AI، Rytr AI و DALL-E اشاره کرد.
توجه به ملاحظات اخلاقی
داور میبایست نسبت به مسائل اخلاقی احتمالی در مقاله توجه دقیق داشته باشد و این موارد را به اطلاع سردبیر برساند. این شامل هرگونه تشابه یا همپوشانی قابل توجه بین مقاله مورد بررسی و سایر مقالات منتشر شدهای است که داور از آنها اطلاع دارد.
هر گزارشی مبنی بر اینکه مشاهده، استنتاج یا استدلالی قبلاً در منابع دیگر آمده است، باید همراه با ارجاع به منبع مربوطه ارائه شود.
معیارهای بیطرفی و تعارض منافع
داوری میبایست به صورت عینی و بیطرفانه انجام پذیرد. داوران باید از هرگونه سوگیری شخصی خود آگاه باشند و این موضوع را در ارزیابی مقاله مد نظر قرار دهند. انتقادات شخصی از نویسنده نامناسب است. داوران میبایست نظرات خود را به وضوح و با ارائه استدلالهای مستند بیان نمایند.
داوران باید پیش از پذیرش مسئولیت بررسی یک مقاله، در صورت وجود هرگونه تعارض منافع بالقوه ناشی از روابط رقابتی، همکاریهای علمی یا سایر ارتباطات با نویسندگان، شرکتها یا مؤسسات مرتبط با مقاله، با سردبیر مجله مشورت نمایند.
در صورتی که داور به نویسنده پیشنهاد کند تا به آثار خود داور یا همکارانش استناد دهد، این پیشنهاد صرفاً باید با انگیزههای علمی موجه باشد و نه به قصد افزایش تعداد استنادات به کارهای داور یا تقویت شهرت علمی او (یا همکارانش).
به داوران توصیه میشود پیش از آغاز فرآیند داوری، بیانیه اهداف و موضوعات محوری و راهنمای نویسندگان فصلنامه را مطالعه نمایند.