با افزایش تعهد کشورها به اصلاح مدیریت مالی دولتی، گذار از حسابداری نقدی به تعهدی در سطح جهانی شتاب چشمگیری یافته است.
استانداردهای حسابداری بخش عمومی باکیفیت، پیششرط تحقق شفافیت، پاسخگویی و تصمیمگیری آگاهانه هستند. با گسترش پذیرش استانداردهای بینالمللی حسابداری بخش عمومی، نیاز به ابزارهای حمایتی برای تمام مراحل اجرا - از ترویج و توانمندسازی تا آموزش - بیش از پیش احساس میشود.
(IFAC) با همکاری هیئت استانداردهای بینالمللی حسابداری بخش عمومی (IPSASB)، منبع جدیدی با عنوان «اجرای استانداردهای بینالمللی حسابداری بخش عمومی: ابزارهای فدراسیون بینالمللی حسابداران» منتشر کرده است. این مجموعه به دولتها و نهادهای عمومی در پذیرش و اجرای استانداردهای IPSAS کمک میکند و سازمانهای حرفهای حسابداری را در ترویج این استانداردها یاری میرساند.
این منبع جدید شامل ابزارهای IFAC است که:
• راهنمایی های عملی برای اجرای گذار از حسابداری نقدی به تعهدی ارائه میدهد که متناسب با شرایط مختلف و مراحل اصلاحات طراحی شدهاند؛
• با ارائه مواد آموزشی، الگوها و نمونهها به توسعه ظرفیتها و دانش فنی کمک میکند.
لی وایت، مدیرعامل IFAC، در این باره می گوید: "ما از استانداردهای جهانی از جمله IPSAS حمایت میکنیم، چرا که این استانداردها به تصمیمگیریهای بهتر برای منافع همگانی منجر میشوند. ما با IPSASB همکاری میکنیم تا با ارائه ابزارها و منابع مورد نیاز به اعضا، مدیریت مالی عمومی را تقویت نماییم. اعضای ما به عنوان شرکای مورد اعتماد دولتها، با توسعه ظرفیتهای تخصصی در کشورهای متبوع خود، زمینه پذیرش و اجرای استانداردهای IPSAS را فراهم میکنند."
یان کاروترز، رئیس IPSASB اظهار داشت: "این مجموعه، ابزارها و راهنماییهای عملی مورد نیاز کشورها و ذینفعان را گرد هم آورده تا از مرحله آرمانگرایی به سمت پذیرش و اجرای استانداردهای IPSAS حرکت کنند و در نهایت به نهادهای بخش عمومی کمک نمایند تا امور مالی عمومی شفافتر، پاسخگوتر و پایدارتری ارائه دهند."
برای ادامه مسیر خود به سوی مدیریت مالی عمومی قویتر، محتوای مندرج در منبع با عنوان"اجرای استانداردهای بینالمللی حسابداری بخش عمومی (IPSAS): ابزارهای IFAC" را به شرح ذیل مطالعه نمایید:
1) مزایای حسابداری تعهدی
1-1) افزایش شفافیت:
• گزارشگری و افشای کامل معاملات مالی در زمان وقوع آنها
• نمایش دقیقتر وضعیت کلی مالی با شناسایی داراییها و بدهیها
1-2) تصمیمگیری آگاهانه:
• اطلاعات بهتر برای تخصیص منابع و ارزیابی پایداری مالی
• در دسترس بودن اطلاعات حسابداری به عنوان دادههای ورودی برای گزارشهای آماری و بودجهریزی
• نمایش هزینههای واقعی فعالیتها برای دید بلندمدت در تصمیمگیریهای مالی
• کمک به ارزیابی اینکه آیا درآمدهای جاری، هزینههای برنامهها و خدمات فعلی را پوشش میدهد یا خیر
1-3) پاسخگویی:
• اطمینان از پاسخگویی دولتها در قبال تصمیمات با نمایش هزینههای واقعی
• نیاز به ثبت کامل داراییها و بدهیها که امکان میدهد:
o برنامهریزی بهتر برای نیازهای آتی تأمین مالی جهت نگهداری و جایگزینی داراییها
o ارزیابی مقرونبهصرفه بودن برنامهها و خدمات جاری و جدید
• ترویج عدالت بیننسلی با آشکار کردن تأثیر مالی تصمیمات بر دارایی خالص/حقوق صاحبان سهام فعلی و آتی
2) ابزارهای IFAC برای پشتیبانی از اجرای استانداردهای IPSAS
• استانداردهای حسابداری بخش عمومی باکیفیت و جهانی، نقش حیاتی در مدیریت مالی عمومی قوی (PFM) ایفا میکنند. این استانداردها موجب افزایش شفافیت و قابلیت مقایسه، پاسخگویی و تصمیمگیری آگاهانه در دولتهای سراسر جهان میشوند. IFAC به شدت از پذیرش و اجرای حسابداری تعهدی، به ویژه استانداردهای بینالمللی حسابداری بخش عمومی (IPSAS) مبتنی بر روش تعهدی که توسط هیئت استانداردهای حسابداری بخش عمومی (IPSASB) توسعه یافتهاند، حمایت میکند.
• شاخص پاسخگویی مالی بینالمللی بخش عمومی پیشبینی میکند که تا سال 2030 تغییر قابل توجهی از حسابداری نقدی به حسابداری تعهدی در سطح جهانی رخ خواهد داد. با افزایش تعهد کشورها به پذیرش این روش، تقاضا برای پشتیبانی جهت اجرای موفقیتآمیز آن نیز در حال رشد است.
• انتقال به حسابداری تعهدی بهتر است به عنوان بخشی از یک برنامه جامع اصلاحات مالی عمومی انجام شود. چنین برنامهای شامل گروههای مختلف ذینفعان و همچنین مهارتها و تخصصهای مورد نیاز در مراحل مختلف فرآیند اصلاحات است.
3) نقش IFAC در حمایت از پذیرش و اجرای این استانداردها شامل موارد زیر میباشد:
- حمایت جهانی
• بیانیههای دیدگاههای IFAC: شفافیت و پاسخگویی بیشتر در بخش عمومی
• فراخوان اقدام G20: ساختن جهانی مقاوم و پایدار
- راهنمایی و رهبری فکری
• ابزارهای پشتیبانی اجرای IPSAS شامل راهنمای «اجرای IPSAS برای مدرسان»
• رهبری فکری در موضوعات مرتبط مانند حرفهایسازی و آمادگی برای گزارشگری و اطمینانبخشی پایداری در بخش عمومی
- ساخت ظرفیت
• همکاری با اهداکنندگان بینالمللی و جامعه توسعه از طریق برنامه MOSAIC
• برنامههای تقویت تخصص حسابداری و مهارتهای مدیریت مالی عمومی با همکاری نهادهایی مانند GAVI و صندوق جهانی
- تعهدات عضویت در IFAC
• بیانیه تعهدات عضویت IFAC از اعضا میخواهد در حوزه اختیارات نظارتی خود، اقداماتی برای پیشبرد پذیرش IPSAS انجام دهند
• برنامه انطباق اعضای IFAC این اقدامات را پایش و پیشرفتها را رصد میکند
• وضعیت پذیرش IPSAS در حوزههای قضایی عضو IFAC در نقشه پذیرش استانداردهای بینالمللی منتشر میشود.
4) مسیرهای گذار به حسابداری تعهدی
مسیرهای گذار به حسابداری تعهدی یک سامانه الکترونیکی است که راهنماییها، الگوها و مطالعات موردی را ارائه میدهد و به عنوان مرکزی برای منابعی عمل میکند که به دولتها و سایر نهادهای بخش عمومی در برنامهریزی و اجرای گذار از حسابداری نقدی به تعهدی کمک میکند.
- ویژگیهای کلیدی این سامانه:
o با استفاده از یک سامانه کاربرپسند، به نهادها کمک میکند تا جنبههای کلیدی را بررسی کنند، وظایف و چالشهای حیاتی را شناسایی نمایند و رویکرد خود را برای گذار سفارشی کنند.
o مزایا و تأثیرات اجرای حسابداری تعهدی را به روشنی تشریح میکند.
o اصول اساسی حکمرانی قوی و مدیریت مالی عمومی را تبیین مینماید.
o مسیرهای مختلفی را برای اجرای تدریجی حسابداری تعهدی بررسی میکند.
o وظایف کلیدی مرتبط با شناسایی داراییها، بدهیها، درآمدها و هزینهها را مشخص میکند، از جمله چالشهای مربوط به شناسایی و اندازهگیری این عناصر در صورتهای مالی.
o راهکارها و راهنماییهای عملی مبتنی بر تجربیات سایر نهادها و کشورها ارائه میدهد.
o پیوندهایی به سایر راهنماییها و منابع مفید برای کمک به نهادها در اتخاذ تصمیمات مناسب با توجه به شرایط خاص خودشان فراهم میکند.
- برای کسب اطلاعات بیشتر، به آدرس https://pathways.ifac.org مراجعه نمایید.
5) راهنمای اجرای IPSAS برای مدرسان:
این بسته جامع آموزشی با عنوان «راهنمای اجرای استانداردهای IPSAS برای مدرسان»، ابزارهای لازم را در اختیار مربیان قرار میدهد تا آموزشهای مؤثری درباره استانداردهای IPSAS و کاربرد آنها ارائه دهند.
این مجموعه شامل 10 فصل آموزشی است که هر کدام دارای موارد زیر میباشد:
• راهنمای تدریس برای مدرسان
• اسلایدهای قابل تنظیم برای ارائههای آموزشی
محتوای این بسته بر موضوعات کلیدی مرتبط با نهادهای بخش عمومی که برای اولین بار به سمت IPSAS در حال گذار هستند، تمرکز دارد.
بهروزرسانی 2024: این محتوای آموزشی از پایه فنی قوی برخوردار بوده و میتواند در ارائه آموزشهایی که مهارتها و دانش لازم برای اجرای موفق برنامههای اصلاحی را فراهم میکنند، کمک کند.
1-5) 10 فصل آموزشی شامل:
• مقدمهای بر IPSAS
• داراییها
• بدهیها
• درآمدها
• هزینهها
• ابزارهای مالی
• ادغام و ترکیبات در بخش عمومی
• ارائه صورتهای مالی
• پذیرش اولیه IPSAS مبنای تعهدی
• سایر بیانیههای مرتبط
5-2) طراحی شده با قابلیت سفارشیسازی (متناسب با هر سازمان یا نهاد):
• هر فصل به موضوعات مستقل تقسیم شده که میتواند به صورت دوره های جداگانه ارائه شود.
• مدرسان میتوانند موضوعات مورد نظر و ترتیب ارائه دوره ها را انتخاب کنند.
• اسلایدها شامل یادداشتهای سخنران میباشد.
• امکان افزودن ملاحظات یا نیازمندیهای خاص هر کشور وجود دارد.
• قابل استفاده برای آموزش حضوری و مجازی.
5-3) طراحی شده با توجه به نیاز یادگیرندگان:
• مثالهای عملی و کاربردی
• پرسشهای مروری برای سنجش درک مخاطبان
منبع:
1. https://www.ipsasb.org/news-events/2025-06/practical-tools-support-ipsas-implementation-new-resource-ifac
2. https://www.ifac.org/publications/implementing-international-public-sector-accounting-standards-ipsas-ifac-tools