حسابداری و بودجه‌ریزی بخش عمومی

حسابداری و بودجه‌ریزی بخش عمومی

شناسایی آثار و پیامدهای فرار مالیاتی با رویکرد کل‌نگر: تحلیل عاملی اکتشافی و تأییدی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار حسابداری، دانشگاه حضرت معصومه (س)، قم، ایران
2 کارشناسی ارشد حسابداری، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران
چکیده
فرار مالیاتی باعث تضعیف توان مالی دولت در انجام وظایف حاکمیتی می‌شود. بنابراین شناسایی پیامدهای فرار مالیاتی می‌تواند نقش بسزائی در تبیین هرچه بهتر جایگاه مالیات در اداره جامعه داشته باشد. براین اساس، پژوهش حاضر تلاش دارد تا آثار و پیامدهای فرار مالیاتی را با یک رویکرد کل‌نگر و از طریق تحلیل عاملی اکتشافی و تاییدی مورد مطالعه و بررسی قرار دهد. این پژوهش به لحاظ هدف کاربردی و به لحاظ روش گردآوری داده‎‌ها توصیفی‌ـ پیمایشی، از نوع همبستگی است. داده‌های پژوهش حاضر به کمک پرسش‎نامه جمع‌آوری‌شده است. جامعه آماری پژوهش حاضر شامل کارکنان سازمان امور مالیاتی، اداره امور اقتصادی و دارایی، نیروی انتظامی و دانشگاه‌های استان کردستان هستند. تجزیه‌ و تحلیل داده‌ها با استفاده تحلیل رگرسیون و مدل‌سازی معادلات ساختاری انجام‌ شده است. همچنین برای تجزیه و تحلیل داده‌ها از نرم‌افزارهای SPSS و Amos استفاده شده است. براساس تحلیل عاملی اکتشافی 5 مؤلفه (اقتصادی، اجتماعی، مدیریتی، سیاسی و فرهنگی) به‌عنوان پیامدهای فرار مالیاتی (متغیر وابسته) شناسایی شدند. این پنج مؤلفه 64 درصد از واریانس متغیر وابسته را تبیین می‌کنند. سپس براساس تحلیل عاملی تاییدی مرتبه اول اطمینان حاصل گردید که بین سازه‌های نظری و تجربی انطباق و همنوایی لازم وجود دارد. در ادامه با استفاده از تحلیل عاملی تاییدی مرتبه دوم مشخص گردید که تمامی متغیرهای مکنون بر متغیر وابسته اثر مثبت و معناداری دارند. همچنین ترتیب اثرگذاری آنها عبارت بودند از: فرهنگی، مدیریتی، اقتصادی، اجتماعی و سیاسی. در نهایت اثرات 6 متغیر جمعیت‌شناختی (جنسیت، سن، تحصیلات، رشته تحصیلی، سنوات خدمتی و نوع سازمان) بر روی متغیر وابسته مورد مطالعه و بررسی قرار گرفت. طبق نتایج به‌دست آمده سه متغیر سن، تحصیلات و سنوات خدمتی بر متغیر وابسته اثر مثبت و معناداری دارند. بنابراین درک و شناخت پیامدهای فرار مالیاتی می‌تواند نقش مؤثری در کاهش فرار مالیاتی ایفا نماید.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


ابراهیمیان­‌جلودار، سیدیاسر؛ احمدی، مسعود؛ ایمان‌­خان، نیلوفر. (1397). تاثیر عدالت و فرهنگ مالیاتی بر تمکین مالیاتی با در نظر گرفتن نقش نگرش مودیان- در نظام اداری ایران. فصلنامه علوم مدیریت ایران، 13(49)، 135-111.
امیری، میثم. (1396). اقتصاد رفتاری و فرار مالیاتی. فصلنامه پژوهشنامه اقتصادی، 17(64)، 130-95.  
امین­‌خاکی، علی­رضا. (1391). آسیب‌­شناسی تحقق درآمدهای مالیاتی با رویکردی بر جرم فرار مالیاتی. مجله علمی ترویجی کارآگاه، 6(21)، 60-26.
تقوی­‌دامغانی، سیدرضا. (1369). مالیات در نظام اسلامی. تهران، سازمان تبلیغات اسلامی: مرکز چاپ و نشر.
جعفرزاده، محمد. (1388). مالیات و توسعه. تبریز: نشر علیمردان. 
جعفری الوستانی، حکیمه؛ شریفی، علی. (1400). عوامل موثر در پیدایش فرار مالیاتی و پیامدهای آن. همایش ملی رویکردهای نوین در حسابداری و امور مالی، علی آباد کتول.
خانزادی، آزاد؛ حیدریان، مریم؛ مرادی، سارا. (1393). بررسی و تحلیل نقش و اثرات درآمدهای مالیاتی بر توزیع درآمد و توسعه انسانی (مطالعه موردی کشور ایران). فصلنامه اقتصاد مقداری (بررسی‌های اقتصادی سابق)، 11(4)، 158-135.
دامن‌­کشیده، مرجان؛ احمد اصغری. (1398). بررسی تاثیر فرار مالیاتی بر متغیرهای کلان اقتصادی و راه­کارهای کاهش فرار مالیاتی در اقتصاد ایران (با تاکید بر تاثیر فرار مالیاتی بر رشد اقتصادی ایران). مجله اقتصادی، شماره­‌های 11 و 12، 81-108. 
زهی، نقی؛ خانلی، محمد. (1389). بررسی عوامل موثر بر فرار مالیاتی (مطالعه موردی استان آذربایجان شرقی). پژوهشنامه مالیات، 18(9)، ۶۰-۲۵.
سیدصالحی، شهرزاد؛ صامتی، مجید؛ آذربایجانی، کریم؛ بصیرت، مهدی. (1400). تحلیل درآمدهای دولت در یک اقتصاد کوچک صادر کننده نفت به روش تعادل عمومی پویای تصادفی. پژوهشنامه مالیات، شماره 51، 33-64.
شیخ‌­حسنی، علی؛ فقیهی، ابوالحسن؛ دانشفرد، کرماله. (1397). آسیب­‌شناسی خط‌­مشی‌­های مالیاتی در جمهوری اسلامی ایران: مطالعه نظام مالیات بر ارزش افزوده. پژوهشنامه مالیات، 26(38)، 165-131. 
صالحی، مهدی؛ پرویزی‌­فرد، سعید؛ استوار، مستوره. (1393). تأثیر عوامل فرهنگ مالیاتی بر تمکین مالیاتی در بین مؤدیان امور مالیاتی. پژوهشنامه مالیات، 22(23)، 214-185.
صمدی، علی­‌حسین؛ تابنده، رضیه. (1392). فرار مالیاتی در ایران (بررسی علل و آثار و برآورد میزان آن). پژوهشنامه مالیات، 19(67)، 106-77.
مرادی، عزیزاله. (1399). هزینه‌های اجتماعی اجتناب مالیاتی. ششمین کنفرانس ملی پژوهش‌های کاربردی در مدیریت، حسابداری و اقتصاد سالم در بانک، بورس و بیمه، تهران.
نصراصفهانی، مهدی؛ نصراصفهانی، مهرناز. (1392). بررسی عوامل موثر بر فرار مالیاتی بر اساس مدل پستل، از دیدگاه مؤدیان و کارشناسان مالیاتی. دوفصلنامه پژوهش‌های مالیه اسلامی، 1(1)، 40-29. 
AlAdham, M. A. A., Abukhadijeh, M. A., & Qasem, M. F. (2016). Tax evasion and tax awareness evidence from Jordan. International Business Research, 9(12), 65-75.
AlBaaj, Q. M. A., Al Marshedi, A. A. S., & Al-Laban, D. A. A. (2018). The impact of electronic taxation on reducing tax evasion methods of Iraqi companies listed in the Iraqi stock exchange. Academy of Accounting and Financial Studies Journal, 22(4), 1-13.
Alipour Shirsavar, H., Gilaninia, S., & Mohammadi Almani, A. (2012). A Study of Factors Influencing Positive Word of Mouth in the Iranian Banking Industry. Middle-East Journal of Scientific Research, 11(4), 454-460.
Alleyne, P., & Harris, T. (2017). Antecedents of taxpayers’ intentions to engage in tax evasion: evidence from Barbados. Journal of Financial Reporting and Accounting, 15(1), 2-21.
Aumeerun, B., Jugurnath, B., & Soondrum, H. (2016). Tax evasion: Empirical evidence from sub-Saharan Africa. Journal of Accounting and Taxation, 8(7), 70-80.
Carvalho, J. L. D. P. (2019). The effects of tax evasion on economic growth: a stochastic growth model approach.
Červena, K., & Románová, A. (2018). Economic-Political causes of tax evasion (Theoretical background). In Optimization of Organization and Legal Solutions concerning Public Revenues and Expenditures in Public Interest (Conference Proceedings), ed. Ewa Lotko, Urszula K. Zawadzka-Pąk, Michal Radvan (pp. 767-779). Temida 2.
degl’Innocenti, D. G., & Rablen, M. D. (2020). Tax evasion on a social network. Journal of Economic Behavior & Organization, 169, 79-91.
Di Nola, A., Kocharkov, G., Scholl, A., & Tkhir, A. M. (2021). The aggregate consequences of tax evasion. Review of Economic Dynamics, 40, 198-227.
Fagbemi, T. O., Uadiale, O. M., & Noah, A. O. (2010). The ethics of tax evasion: Perceptual evidence from Nigeria. European Journal of Social Sciences, 17(3), 360-371.
Frey, B.S., & Torgler, B. (2007). Tax morale and conditional cooperation. Journal of Comparative Economics, 35, 136–159.
Hair, J. F., Sarstedt, M., Ringle, C. M., & Mena, J. A. (2012). An assessment of the use of partial least squares structural equation modeling in marketing research. Journal of the academy of marketing science, 40(3), 414-433.
Kassa, E. T. (2021). Factors influencing taxpayers to engage in tax evasion: evidence from Woldia City administration micro, small, and large enterprise taxpayers. Journal of Innovation and Entrepreneurship, 10(1), 1-16.
Motallebi, M., Alizadeh, M., & Faraji Dizaji, S. (2020). Estimating Shadow Economy and Tax Evasion by Considering the Variables of Government Financial Discipline and Behavioral Factors in Iran’s Economy. Iranian Economic Review, 24(2), 515-544.
Mughal, M. M. (2012). Reasons of tax avoidance and tax evasion: Reflections from Pakistan. Journal of Economics and Behavioral Studies, 4(4), 217-222.
Nangih, E., & Dick, N. (2018). An Empirical Review of the Determinants of Tax Evasion in Nigeria: Emphasis on the Informal Sector Operators in Port Harcourt Metropolis. Journal of Accounting and Financial Management ISSN, 4(3), 2018.
Putra, P. D., Syah, D. H., & Sriwedari, T. (2018). Tax avoidance: Evidence of as a proof of agency theory and tax planning. International Journal of Research & Review, 5(9), 52-60.
Profeta, P., & Scabrosetti, S. (2010). The political economy of taxation: Lessons from developing countries. Edward Elgar Publishing.
Saxunova, D., & Szarkova, R. (2018). Global efforts of tax authorities and tax evasion challenge. Journal of Eastern Europe Research in Business and Economics, 1-14.

  • تاریخ دریافت 05 آذر 1401
  • تاریخ بازنگری 11 بهمن 1401
  • تاریخ پذیرش 13 اسفند 1401