Public Sector Accounting and Budgeting

Public Sector Accounting and Budgeting

Tax gap in Islamic countries with a meta-analysis approach

Document Type : Original Article

Authors
Sadegh Shoaei 1
Mehdi Heydari 2
Hamzeh Didar 2
SeyyedMohammadHadi Sobhanian 3
Parviz Piri 2
Hojjat Sayyadi 4
1 Department of Economic and Management, Urmia University, Urmia, Iran
2 Department of Economic and Accounting, Urmia University, Urmia, Iran
3 Department of Management, Kharazmi University, Tehran, Iran
4 Department of Health, Medical Sciences University, Ilam, Iran.
10.22034/psab.2025.223196
Abstract
The aim of this study is to present a comprehensive model of the factors influencing the tax gap in Islamic countries, based on a meta-analysis of 37 findings extracted from 17 published articles up to 2024. The validity of this model was then tested using data from 79 listed companies in Iran over the period 2018 to 2023. The main finding indicates that the tax gap in Iran differs from that in other Islamic countries, and its measurement model is also different. Furthermore, the meta-analysis results show that profitability, political connections, inventory, gender, and operating cash flow affect the tax gap, while earnings management and growth have no significant impact. Heterogeneity studies indicate that religious aspects strengthen the relationship between social norms and the tax gap. In addition, despite sharing a common religion, differences in tax structures lead to varying levels of the tax gap across Islamic countries. This study provides guidance for future research to consider Islamic and religious aspects in studies related to the tax gap.
Keywords
Tax gap
Islamic tax
Meta-analysis

Subjects

الوانی، سیدمهدی؛ رحمتی، محمدحسین. (1386). فرایند تدوین منشور اخلاقی برای سازمان. فصلنامه فرهنگ مدیریت، 5(15)، 69-87.
بندریان، امیرعلی؛ سامانیان، سعید؛ سامانیان، علیرضا. (1403). نقش تعاملی هزینه‌های سیاسی بر رابطه بین اجرای استانداردهای بین‌المللی گزارشگری مالی و شکاف مالیاتی در بورس اوراق بهادار تهران. چشم‌انداز حسابداری و مدیریت، 7(93)، 58-82.
پارسا، امیدعلی؛ مهرکام، مهرداد؛ حصنی مقدم، فاطمه. (1399). تأثیر تحریم‌های اقتصادی و ارتباطات سیاسی با تأکید بر درآمدها و شکاف مالیاتی: آزمون تئوری اقتصاد سیاسی. پژوهشنامه مالیات، ۲۸(۴۸)، 108-83.
جامعی، رضا؛ رمن، حجت. (1397). بررسی تأثیر هزینه‌های نمایندگی بر شکاف مالیاتی با رویکرد مدل معادلات ساختاری. پژوهش‌های تجربی حسابداری، 8(3)، 185-210.
حیدری، مهدی؛ دیدار، حمزه؛ طاهریان، سکینه. (1397). بررسی نقش تعدیلگر استقلال هیئت‌مدیره بر رابطه بین ساختار مالکیت با شکاف مالیاتی شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران. پژوهش‌های تجربی حسابداری، 8(2)، 134-117.
خزائی، زینب؛ یزدان‌پور، مرجان. (1394). مالیات‌های اسلامی و جایگاه آن در تأمین منابع. مجله اقتصادی، (3 و 4)، 89-110.
دیدار، حمزه؛ منصورفر، غلامرضا؛ کفعمی، مهدی. (1393). بررسی تأثیر سازوکارهای حاکمیت شرکتی بر شکاف مالیاتی در شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران. بررسی‌های حسابداری و حسابرسی، 21(4)، 409-430.
ربیعی، خدیجه؛ فاضلی، مهدی؛ احمدی خوشابری، آیین. (1403). ارائه مدل جامع دریافت مالیات الکترونیکی جهت کاهش فرار مالیاتی با رویکرد ISM. حسابداری دولتی، 10(2)، 227-244.
شجاعی، مجید. (1399). طراحی یک الگو یکپارچه‌سازی مالیات‌های اسلامی و متعارف. مجله اقتصادی (دوماهنامه بررسی مسائل و سیاست‌های اقتصادی)، 20(3)، 111-135.
صامتی، مجید؛ ایزدی، افسانه؛ فتحی، سعید. (1400). تعیین عوامل مؤثر بر فرار مالیاتی با استفاده از روش فراتحلیل. اقتصاد باثبات، 2(2)، 1-22.  
قادری، بهمن؛ دیدار، حمزه؛ کفعمی، مهدی. (1398). بررسی رابطه بین هزینه‌های سیاسی و شکاف مالیاتی: شواهدی تجربی از بورس اوراق بهادار تهران. پژوهش‌های تجربی حسابداری، 9(2)، 161-194.
کاشانی‌پور، محمد؛ فرجی، امید؛ برجی، پریسا. (1398). ارتباط سیاسی، راهبری شرکتی و تهور مالیاتی. مجله دانش حسابداری، 10(4)، 143-175.
گیلک، محمدتقی؛ صدر، سیدکاظم. (1381). آیا نظام مالیاتی ایران اسلامی است؟. اقتصاد اسلامی، 2(7)، 9-18. 
موسوی جهرمی، یگانه؛ طهماسبی بلداجی، فرهاد؛ خاکی، نرگس. (1388). فرار مالیاتی در نظام مالیات بر ارزش افزوده: یک مدل نظری. پژوهشنامه مالیات، 17(5)، 27-38.
نقشینه، نادر؛ حاجی‌پور، سیده راضیه. (1403). تأثیر حاکمیت شرکتی، چرخه عمر و نقدشوندگی دارایی‌ها بر نرخ مؤثر مالیاتی و شکاف مالیاتی در شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران. چشم‌انداز حسابداری و مدیریت، 7(92)، 228-249.
Alm, J., & Malézieux, A. (2021). 40 years of tax evasion games: A meta analysis. Experimental Economics, 34(4), 1–52.
Anvary Rostamy, A. A. (2024). Impacts of corporate governance, life cycle, and asset liquidity on the effective tax rate and tax gap: Empirical evidence from Iranian emerging stock market [Preprint]. Research Square. https://doi.org/10.21203/rs.3.rs-3874100/v1
Armstrong, C. S., Blouin, J. L., & Larcker, D. F. (2012). The incentives for tax planning. Journal of Accounting and Economics, 53(1-2), 391–411.
 
 
Bagdad, M. A., Noor, R. M., Hamid, N. A., & Aziz, R. A. (2017). Factors affecting tax gap: Evidence from tax audit cases. In Global Conference on Business and Economics Research (Vol. 1, No. 1, pp. 150–156). Bangi: Universiti Putra Malaysia.
Blackwell, C. (2010). A meta-analysis of incentive effects in tax compliance experiments. Developing Alternative Frameworks Explaining Tax Compliance, 16(4), 97–112.
Chalevas, C., Ntounis, D., & Vlismas, O. (2025). The effect of cost asymmetry on future tax avoidance. Journal of International Accounting, Auditing and Taxation, 58. https://doi.org/10.1016/j.intaccaudtax.2025.100681
Chaney, P. K., Faccio, M., & Parsley, D. C. (2012). The quality of accounting information in politically connected firms [Working paper]. Vanderbilt University.
Dahraj, A. T. (2023). Taxation in Pakistan in the light of Islam and modern economics. SSRN. https://ssrn.com/abstract=4577728
de Sousa, L. G. C., & Rezende, A. J. (2023). IVA: A eficiência da conformidade tributária digital em face dos determinantes do tax gap. Revista Contemporânea de Contabilidade, 20(54), 01–17.
Guenther, D. A., Guenther, D., Thack, I., Heitzman, S., Williams, B., & Wilson, R. (2014). Measuring corporate tax avoidance: Effective tax rates and book-tax differences. SSRN. http://ssrn.com/abstract=2478952
Hanlon, M. (2005). The persistence and pricing of earnings, accruals, and cash flows when firms have large book-tax differences. The Accounting Review, 80(1), 137–166.
Heltzer, W. (2009). Conservatism and book-tax differences. Journal of Accounting, Auditing & Finance, 24, 469–504.
Jasrial, Puspitasari, S., & Muktiyanto, A. (2018). Earnings management, effective tax rate (ETR) and book-tax gap (BTG). Accounting and Finance Review, 3(1), 33–43.
Mackie, G., Moneti, F., Shakya, H., & Denny, E. (2015). What are social norms? How are they measured? University of California, San Diego, CA: UNICEF.
Mansfield, G. (1994). Five ways out of tax: An analysis of avoidance devices. Journal of Financial Regulation and Compliance, 2(2), 133–149.
Martani, Y., Anwar, Y., & Fitriasari, D. (2011). Book-tax gap: Evidence from Indonesia. China-USA Business Review, 10(4), 278–284.
Mills, L. F., & Newberry, K. J. (2001). The influence of tax and nontax costs on book-tax reporting differences: Public and private firms. Journal of the American Taxation Association, 1, 1–19.
Moore, J. A. (2012). Empirical evidence on the impact of external monitoring on book-tax differences. Advances in Accounting, 28(2), 132–149.
Neog, Y., & Gaur, A. K. (2020). Tax structure and economic growth in India: Insights from ARDL model. Indian Growth and Development Review, 13(3), 589–605.
Purwantini, H. (2017). Minimizing tax avoidance by using conservatism accounting through book-tax differences (Case study in Indonesia). International Journal of Research in Business and Social Science, 6(5), 34–49.
Raczkowski, K., & Mróz, B. (2018). Tax gap in the global economy. Journal of Money Laundering Control, 21(4), 567–583.
Riguen, R., & Jarboui, A. (2015). Book-tax differences: Relevant explanatory factors. International Journal of Accounting and Economics Studies, 3(2), 95–104.
Seidman, J. K. (2010). Interpreting the book-tax income gap as earnings management or tax sheltering (McCombs Research Paper Series No. ACC-02-10). SSRN. https://ssrn.com/abstract=1564253
Sheikh, A., Jabeen, Z., & Ismail, M. (2021). Zakat collection and disbursement: The case of Pakistan. Journal of Religious Studies, 5(1), 111–128.
Soled, J. (2024). The nation's transfer tax regime and the tax gap. Oklahoma Law Review, 76, 699. SSRN. https://ssrn.com/abstract=4804832
Sutrisno, T., & Dularif, M. (2020). National culture as a moderator between social norms, religiosity, and tax evasion: Meta-analysis study. Cogent Business & Management, 7(1), 1–19.

  • Receive Date 28 March 2025
  • Revise Date 23 May 2025
  • Accept Date 09 June 2025