تهران: مهدی فرجی با همکاری سازمان حسابرسی حسابداری و بودجه‌ریزی بخش عمومی 2717-3135 7 2 2026 07 23 Identification and Ranking of the Drivers of Responsibility and Accountability of Public Sector Accountants شناسایی و رتبه‌بندی پیشران‌های مسئولیت‌پذیری و پاسخگویی حسابداران بخش عمومی 1 21 247877 10.22034/psab.2026.247877 FA میترا کاشه گروه حسابداری، واحد زاهدان، دانشگاه آزاد اسلامی، زاهدان، ایران 0009-0001-9351-7353 رضا ستوده گروه مالی و حسابداری، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه میبد، میبد، ایران 0000-0002-9143-1820 عباسعلی حق پرست گروه حسابداری، واحد زاهدان، دانشگاه آزاد اسلامی، زاهدان، ایران 0009-0003-8349-7947 Journal Article 2026 04 13 The present study aimed to identify and rank the drivers of responsibility and accountability of public sector accountants. In terms of approach, this study is an exploratory mixed-method research design (qualitative-quantitative). In the qualitative phase, a systematic review of the literature and interviews with experts were conducted to identify the drivers of responsibility and accountability of public sector accountants. Interviews were conducted with 15 experts in the field of public sector accounting using purposive sampling. In the quantitative phase, the Analytic Hierarchy Process (AHP) was employed to rank the identified drivers. The statistical population in this phase included all employees of the financial and accounting units of government organizations in Tehran, from whom 384 participants were selected through simple random sampling and the questionnaire was distributed among them. Accordingly, it was clarified that the present study was conducted in the public sector of Iran, specifically in government organizations located in Tehran and their financial and accounting units. To remove any ambiguity, it was also explained that this setting was chosen due to the central role of these units in collecting, processing, and reporting financial information, as well as their importance in promoting financial responsibility and accountability. The collected data formed the basis for analysis and prioritization of the drivers of responsibility and accountability. The results showed that the drivers of responsibility and accountability of public sector accountants include active accountability of the government accountant, technological and information factors, traceable transparency of financial information, knowledge factors and organizational learning, independence accompanied by responsibility, transparency and enforceability of financial laws, accountants’ operational independence in implementing the law, individual commitment to professional responsibility, incentives and penalties related to accountability, instability and complexity of financial regulations, cultural-managerial factors, intensity of external oversight, strengthening auditing and professional ethics, clarification of roles and responsibilities, authority, security and institutional support, reduction of corruption and financial risk, integration of financial processes, operational efficiency, broader accountability, and trust and transparency. Among these, active accountability, information technology, financial transparency, organizational learning, and responsible independence received the highest priority. The present study aimed to identify and rank the drivers of responsibility and accountability of public sector accountants. In terms of approach, this study is an exploratory mixed-method research design (qualitative-quantitative). In the qualitative phase, a systematic review of the literature and interviews with experts were conducted to identify the drivers of responsibility and accountability of public sector accountants. Interviews were conducted with 15 experts in the field of public sector accounting using purposive sampling. In the quantitative phase, the Analytic Hierarchy Process (AHP) was employed to rank the identified drivers. The statistical population in this phase included all employees of the financial and accounting units of government organizations in Tehran, from whom 384 participants were selected through simple random sampling and the questionnaire was distributed among them. Accordingly, it was clarified that the present study was conducted in the public sector of Iran, specifically in government organizations located in Tehran and their financial and accounting units. To remove any ambiguity, it was also explained that this setting was chosen due to the central role of these units in collecting, processing, and reporting financial information, as well as their importance in promoting financial responsibility and accountability. The collected data formed the basis for analysis and prioritization of the drivers of responsibility and accountability. The results showed that the drivers of responsibility and accountability of public sector accountants include active accountability of the government accountant, technological and information factors, traceable transparency of financial information, knowledge factors and organizational learning, independence accompanied by responsibility, transparency and enforceability of financial laws, accountants’ operational independence in implementing the law, individual commitment to professional responsibility, incentives and penalties related to accountability, instability and complexity of financial regulations, cultural-managerial factors, intensity of external oversight, strengthening auditing and professional ethics, clarification of roles and responsibilities, authority, security and institutional support, reduction of corruption and financial risk, integration of financial processes, operational efficiency, broader accountability, and trust and transparency. Among these, active accountability, information technology, financial transparency, organizational learning, and responsible independence received the highest priority.

https://www.psabjournal.ir/article_247877_75d5b7d9d60986f9d2b5c7e66c800220.pdf

تهران: مهدی فرجی با همکاری سازمان حسابرسی حسابداری و بودجه‌ریزی بخش عمومی 2717-3135 7 2 2026 07 23 The Impact of Performance Management and Evaluation Systems in Creating Change in Public Sector Organizations تأثیر سیستم‌های مدیریت و ارزیابی عملکرد در ایجاد تغییر در سازمان‌های بخش عمومی 247876 FA مهدیس لک لری گروه حسابداری، موسسه آموزش عالی رسام، کرج، ایران پیام سلیمی گروه حسابداری، موسسه آموزش عالی رسام، کرج، ایران 0000-0002-8716-2752 Journal Article 2026 03 22 The objective of this research is to conduct a detailed investigation into the key role of management accounting systems and performance evaluation in the process of structural transformation and changes within the public sector, with a specific focus on municipalities in Tehran Province. Given the nature of the subject and the urgent need for public organizations to improve efficiency, this study is categorized as 'applied' research, employing a quantitative 'descriptive-survey' approach. A standardized questionnaire was utilized as the research instrument, the validity and reliability of which were confirmed prior to final distribution. Fieldwork and questionnaire distribution among the employees and managers of Tehran Province municipalities were carried out during the year 1404 (2025/2026). Considering the extent of the statistical population, a sample size of 384 individuals was selected based on Cochran's formula using a random sampling method to ensure high generalizability of the results. Data analysis was performed at two levels: descriptive and inferential. In the descriptive statistics section, SPSS software was used to examine demographic characteristics and central indices. In the inferential statistics section, Structural Equation Modeling (SEM) with a Partial Least Squares (PLS) approach was employed via Smart PLS 4 software to test research hypotheses and assess the structural model fit. The research findings confirmed all formulated hypotheses. The path analysis results indicated that administrative reforms significantly and positively impact the enhancement of organizational performance, both directly and through the mediating role of the 'management accounting and performance evaluation system.' Furthermore, a novel finding of this research is the confirmation of the moderating role of 'organizational learning culture'; this implies that the presence of a learning-oriented culture within an organization can strengthen the relationship between performance management and ultimate organizational performance, increasingly improving its effectiveness. هدف پژوهش بررسی دقیق نقش کلیدی سیستم‌های حسابداری مدیریت و ارزیابی عملکرد در فرایند ایجاد تحول و تغییرات ساختاری در حوزه بخش عمومی، با تمرکز ویژه بر شهرداری‌های استان تهران می‌باشد. این مطالعه با توجه به ماهیت موضوع و نیاز مبرم سازمان‌های عمومی به بهبود کارایی، در زمره پژوهش‌های کاربردی قرار می‌گیرد و از نظر ماهیت و روش، با رویکردی پیمایشی-توصیفی و به صورت کمی اجرا شده است. در این مطالعه از ابزار پرسشنامه استاندارد استفاده شده است که روایی و پایایی آن پیش از توزیع نهایی به تایید رسیده است. عملیات میدانی پژوهش و توزیع پرسشنامه‌ها در میان کارکنان و مدیران شهرداری‌های استان تهران در بازه زمانی سال ۱۴۰۴ انجام پذیرفت. با توجه به گستردگی جامعه آماری، نمونه‌ای به حجم ۳۸۴ نفر بر اساس فرمول کوکران و با روش نمونه‌گیری تصادفی انتخاب شد تا نتایج حاصله قابلیت تعمیم‌پذیری بالایی داشته باشد. فرآیند تحلیل داده‌ها در دو سطح توصیفی و استنباطی صورت گرفته است؛ در بخش آمار توصیفی، جهت بررسی ویژگی‌های جمعیت‌شناختی و شاخص‌های مرکزی، از نرم‌افزار SPSS بهره گرفته شد. در بخش آمار استنباطی و به منظور آزمون فرضیات پژوهش و بررسی برازش مدل ساختاریف از روش مدل‌سازی معادلات ساختاری با رویکرد حداقل مربعات جزئی و به واسطه نرم‌افزار آماری Smart PLS 4 است. یافته‌های پژوهش نشان‌دهنده تایید تمامی فرضیات تدوین شده است؛ به گونه‌ای که نتایج مسیرها نشان داد اصلاحات اداری نه تنها به صورت مستقیم، بلکه با نقش میانجی‌گری «سیستم حسابداری مدیریت و ارزیابی عملکرد» بر ارتقای عملکرد سازمانی تاثیر معنادار و مثبتی دارد. علاوه بر این، یکی از یافته‌های بدیع این پژوهش تایید نقش تعدیل‌گر «فرهنگ یادگیری سازمانی» است؛ بدین معنا که وجود یک فرهنگ مبتنی بر یادگیری در سازمان، می‌تواند رابطه بین مدیریت عملکرد و عملکرد نهایی سازمانی را تقویت کرده و اثربخشی آن را به شکل فزاینده‌ای بهبود بخشد.

تهران: مهدی فرجی با همکاری سازمان حسابرسی حسابداری و بودجه‌ریزی بخش عمومی 2717-3135 7 2 2026 07 23 Analyzing the Asymmetric Effects of Macroeconomic Variables on Public Sector Budget Deficit Management واکاوی اثرات نامتقارن متغیرهای کلان اقتصادی بر مدیریت کسری بودجه بخش عمومی 251098 FA مهدیه مودی عضو هیات علمی ( مربی) گروه حسابداری، دانشگاه ملی مهارت، تهران، ایران 0000-0001-9584-7981 Journal Article 2026 03 31 Budget deficit, as one of the key indicators of the financial health of governments, has always been the focus of attention of economists and policymakers. Although government budget deficit can be a tool to stimulate demand and support the economy in certain circumstances. Therefore, proper budget management and sustainable deficit control are considered to be the main requirements of successful economic governance. Governments should adopt coordinated and balanced fiscal and monetary policies with a correct understanding of the interrelationship between budget deficit, inflation, exchange rate, and economic growth to ensure economic stability and sustainable growth. Iran's budget deficit in recent years led the present study to examine the variables affecting the budget deficit. The research, assuming inflation, currency, economic growth and value added tax as variables affecting budget deficit management, concluded that the budget deficit showed a linear relationship with the inflation rate and a non-linear relationship with the exchange rate. Both value added and economic growth showed a non-linear relationship with budget deficit management. Therefore, in order to manage the budget deficit, it is recommended to reform the tax system and manage the money supply to manage inflation. کسری بودجه به عنوان یکی از شاخص‌های کلیدی سلامت مالی دولت‌ها، همواره کانون توجه سیاست‌گذاران بوده است. تداوم و مدیریت نادرست کسری بودجه آثار منفی جدی بر ثبات اقتصادی برجای می‌گذارد. از این‌رو مدیریت صحیح بودجه و کنترل پایدار کسری از الزامات اصلی حکمرانی اقتصادی موفق به شمار می‌آید. کسری بودجه ایران طی سال های اخیر سبب شد تا پژوهش حاضر به بررسی متغیرهای موثر بر مدیریت کسری بودجه بپردازد. پژوهش با کمک داده های بازه زمانی 10 ساله اخیر به روش همبستگی انجام شد و به جای تمرکز صرف بر منشأ کسری بودجه، نقش متغیرهای کلیدی در مدیریت و کنترل بودجه را با آزمون رگرسیون متغیرهای تورم، ارز، رشد اقتصادی و مالیات ارزش افزوده بررسی نمود و به این نتیجه رسید که کسری بودجه با نرخ تورم رابطه خطی همسو و با نرخ ارز رابطه خطی غیرهمسو نشان داد. ارزش افزوده و رشد اقتصادی هر دو رابطه غیرخطی غیرهمسو با مدیریت کسری بودجه نشان دادند. لذا جهت مدیریت کسری بودجه اصلاح نظام مالیاتی و مدیریت عرضه پول جهت مدیریت تورم پیشنهاد می شود.

تهران: مهدی فرجی با همکاری سازمان حسابرسی حسابداری و بودجه‌ریزی بخش عمومی 2717-3135 7 2 2026 07 23 An Analysis of Factors Influencing the Dimensions of the Tax Gap Among Large Taxpayers بررسی عوامل تأثیرگذار بر ابعاد شکاف مالیاتی در مؤدیان بزرگ مالیاتی 251099 FA صادق شعاعی دانشجوی دکتری گروه حسابداری، دانشکده اقتصاد و مدیریت، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران 0009-0007-2292-5863 مهدی حیدری دانشیار حسابداری، دانشکده اقتصاد و مدیریت، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران حمزه دیدار دانشیار حسابداری، دانشکده اقتصاد و مدیریت، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران سیدمحمدهادی سبحانیان استادیار مدیریت، دانشکده مدیریت، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران پرویز پیری دانشیار حسابداری، دانشکده اقتصاد و مدیریت، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران حجت صیادی استادیار آمار، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی ایلام، ایلام، ایران Journal Article 2026 05 11 The purpose of this study is to investigate the tax gap in companies listed on the Tehran Stock Exchange. In this study, the effect of effective variables on the tax gap was examined. The statistical sample of the study includes 78 companies listed on the Tehran Stock Exchange, which were selected based on exclusion sampling. This study is applied in terms of its purpose and the relationship between variables is correlational. The method of conducting the research is descriptive-survey and the logic of conducting the research is inductive, and the research data is retrospective. The findings of the study showed that the variables of profitability, political connection, inventory, gender, and operating cash flow are effective on the tax gap, but the effect of earnings management and growth on the tax gap was not confirmed. The results also showed that only political connection is effective on the definitive tax gap, and the effect of none of the variables on the tax time gap was not confirmed. Macro policies and strategies for reducing the tax gap include amending laws and regulations and strengthening executive guarantees. In the current conditions of the Iranian tax system, two important operational and priority strategies for reducing the tax gap are continuous calculation and analysis of the tax gap and upgrading the tax system's information infrastructure, such as the comprehensive tax plan and the taxpayer system, which increase the tax organization's information intelligence and reduce the tax gap. هدف این پژوهش بررسی شکاف مالیاتی در شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران می باشد. در این پژوهش تاثیر متغیرهای موثر بر شکاف مالیاتی بررسی گردید. نمونه آماری پژوهش شامل 78 شرکت پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران است که براساس نمونهگیری حذفی انتخاب گردیدند. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و ارتباط بین متغیرها همبستگی میباشد. نحوه اجرای پژوهش توصیفی- پیمایشی و منطق اجرای پژوهش استقرایی است و دادههای پژوهش کمی گذشتهنگر است. یافته های پژوهش نشان داد که متغیرهای سودآوری، ارتباط سیاسی، موجودی کالا، جنسیت و جریان وجه نقد عملیاتی بر شکاف مالیات تشخیصی تاثیرگذار است اما تاثیر مدیریت سود و رشد بر شکاف مالیات تشخیصی تائید نگردید همچنین نتایج نشان داد که فقط ارتباط سیاسی بر شکاف مالیات قطعی تاثیرگذار است و تاثیر هیچ کدام از متغیرها بر شکاف زمانی مالیات تائید نشد. سیاستها و راهبردهای کلان کاهش شکاف مالیاتی، شامل اصلاح قوانین و مقررات و تقویت ضمانتهای اجرایی است. در شرایط فعلی نظام مالیاتی ایران، دو راهکار مهم عملیاتی و اولویتدار جهت کاهش شکاف مالیاتی، محاسبه و تحلیل مستمر شکاف مالیاتی و ارتقای زیرساختهای اطلاعاتی نظام مالیاتی مانند طرح جامع مالیاتی و سامانه مودیان است که موجب افزایش اشراف اطلاعاتی سازمان مالیاتی و کاهش شکاف مالیاتی است.

تهران: مهدی فرجی با همکاری سازمان حسابرسی حسابداری و بودجه‌ریزی بخش عمومی 2717-3135 7 2 2026 07 23 Elements of the Theoretical Framework for Insurance Auditing of the Social Security Organization with an emphasis on Compliance Audit Standards عناصر چارچوب نظری حسابرسی بیمه‌ای سازمان تأمین اجتماعی با تأکید بر استانداردهای حوزه حسابرسی رعایت 251100 FA هادی شیخی دانشجو دکترا، گروه حسابداری، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران قاسم بولو دانشیار، گروه حسابداری، دانشکده مدیریت و حسابداری دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران محمد مرفوع استادیار، گروه حسابداری، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران میثم امیری استادیار، گروه مالی و بانکداری، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران Journal Article 2026 05 13 The purpose of an compliance audit is to provide an independent assessment of compliance with the law on a specific subject. In Iran, one types of compliance audit is insurance audit of Social Security Organization. Currently, insurance audit is carried out in the traditional audit method (balance sheet audit), which is due to the lack of a relevant theoretical framework. Therefore, the purpose of this article is to conduct a comparative study of the current frameworks and standards in the field of compliance audit, in order to present the most important elements of the theoretical framework of insurance audit of the Social Security Organization. This research is of an applied research in terms of its purpose, and is a descriptive-survey research in terms of its nature and approach, and it tries to present the most important elements necessary to present a theoretical framework of risk-based insurance audit by using the systematic review method and by reviewing the theoretical frameworks, guidelines and standards available in the field of compliance audit. The research results classified and presented the elements required to present the framework in question into six groups: basic concepts and definitions, ethical and professional requirements, compliance audit implementation method, information documentation method, reporting, and system requirements and quality monitoring. Therefore, this study proposes elements of a standard theoretical framework in the field of insurance auditing based on the above, while currently there is no theoretical framework in this field, thus providing an important step for moving insurance auditing from a traditional approach to a risk-based approach. هدف حسابرسی رعایت ارزیابی مستقل انطباق موضوعی معین با قوانین می باشد. در ایران یکی از انواع حسابرسی رعایت، حسابرسی بیمه‌ای سازمان تامین اجتماعی است. در حال حاضر به دلیل نبود چارچوب نظری مرتبط، حسابرسی بیمه‌ای، به شیوه حسابرسی سنتی (تمرکز بر سندرسی) انجام می‌گیرید. لذا برای حرکت به‌سمت رویکرد مبتنی برریسک، هدف این مقاله بررسی تطبیقی چارچوب‌ها و استانداردهای فعلی حوزه حسابرسی رعایت، جهت پیشنهاد مهمترین عناصر چارچوب نظری حسابرسی بیمه‌ای سازمان تامین اجتماعی است. از نظر هدف این پژوهش، کاربردی و از لحاظ رویکرد توصیفی-پیمایشی است و از طریق مرور سیستماتیک چارچوب‌های نظری، راهنماها و استانداردهای موجود در حوزه حسابرسی رعایت، مهمترین عناصر لازم جهت ارائه چارچوب نظری حسابرسی بیمه ای مبتنی بر ریسک را ارائه نموده است. نتایج پژوهش، عناصر مورد نیاز برای ارائه چارچوب مدنظر را در شش گروه مبانی مفهومی و تعاریف، الزامات اخلاقی و حرفه‌ای، شیوه اجرای حسابرسی بیمه‌ای، شیوه مستندسازی، گزارش‌دهی و الزامات سیستمی و پایش کیفی طبقه‌بندی و ارائه نمود. بنابراین، این پژوهش عناصر یک چارچوب نظری استاندارد در حوزه حسابرسی بیمه‌ای را مبتنی بر موارد فوق را پیشنهاد می‌نماید در حالی که در حال حاضر هیچ چارچوب نظری در این حوزه وجود ندارد لذا گامی مهم برای حرکت حسابرسی بیمه‌ای از رویکرد سنتی به سمت رویکرد مبتنی بر ریسک را فراهم می‌کند.

تهران: مهدی فرجی با همکاری سازمان حسابرسی حسابداری و بودجه‌ریزی بخش عمومی 2717-3135 7 2 2026 07 23 Raw Material Price Optimization in the Iraq Public Sector: Cost and Inventory Management Challenges and Solutions بهینه‌سازی بهای مواد خام در بخش عمومی عراق: چالش‌ها و راهکارهای مدیریت هزینه و موجودی 252304 FA علی عطشان دانشجوی دکتری گروه حسابداری، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران جواد رضازاده دانشیار گروه حسابداری، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران سحر سپاسی دانشیار گروه حسابداری، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران 0000-0001-7870-7231 Journal Article 2026 05 27 Raw materials account for a significant share of the cost structure of Iraqi industrial enterprises, and since a large part of these enterprises are either owned by the government or operate in close connection with public sector procurement and financial policies, optimizing this cost has become a common concern among industrial managers and public sector policymakers. The present study aims to investigate the simultaneous role of raw material cost management practices, raw material inventory and consumption management, and the challenges of cost management in controlling and optimizing raw material costs in Iraqi industrial enterprises (both public and private units). This study is applied in terms of purpose and descriptive-correlational in terms of method. The statistical population consisted of financial managers, industrial accountants, production managers, and cost control experts of Iraq industrial companies, from whom 384 people were selected using a convenient sampling method. Data were collected using a researcher-made questionnaire and analyzed using SPSS software. The findings showed that there is a positive and significant relationship between raw material cost management methods and cost control (r=0.624), a positive and significant relationship between inventory management and cost control (r=0.591), and a negative and significant relationship between cost management challenges and cost control (r=-0.533) (P<0.01). The regression model of the study explained 52.4% of the variation in cost control and optimization (R²=0.524). Raw material cost management practices were the strongest predictor with a standard coefficient of 0.34, inventory management and raw material consumption were the second most influential factor with a coefficient of 0.29, and cost management challenges had a negative and significant effect with a coefficient of -0.22 (P<0.001). Also, the views of different job groups towards cost management and cost control practices were significantly different. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش شیوه‌های مدیریت هزینه مواد خام، مدیریت موجودی و مصرف مواد خام و چالش‌های مدیریت بهای تمام‌شده در کنترل و بهینه‌سازی بهای تمام‌شده مواد خام در شرکت‌های صنعتی عراق انجام شد. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، توصیفی-همبستگی است. جامعه آماری شامل مدیران مالی، حسابداران صنعتی، مدیران تولید و کارشناسان کنترل هزینه شرکت‌های صنعتی عراق بود که ۳۸۴ نفر به‌عنوان نمونه پژوهش انتخاب شدند. داده‌ها از طریق پرسشنامه استاندارد گردآوری و با استفاده از نرم‌افزار SPSS تجزیه‌وتحلیل شدند. با توجه به غیرنرمال بودن توزیع داده‌ها، برای بررسی روابط بین متغیرها از ضریب همبستگی اسپیرمن و برای آزمون فرضیات از رگرسیون خطی چندگانه استفاده شد. نتایج نشان داد بین شیوه‌های مدیریت هزینه مواد خام و کنترل بهای تمام‌شده رابطه مثبت و معنادار (r=0.624)، بین مدیریت موجودی و کنترل بهای تمام‌شده رابطه مثبت و معنادار (r=0.591) و بین چالش‌های مدیریت بهای تمام‌شده و کنترل بهای تمام‌شده رابطه منفی و معنادار (r=-0.533) وجود دارد (P<0.01). همچنین نتایج رگرسیون نشان داد مدل پژوهش ۵۲/۴ درصد از تغییرات کنترل و بهینه‌سازی بهای تمام‌شده را تبیین می‌کند (R²=0.524). شیوه‌های مدیریت هزینه مواد خام با ضریب استاندارد (β=0.34) قوی‌ترین پیش‌بین، مدیریت موجودی و مصرف مواد خام (β=0.29) دومین عامل اثرگذار و چالش‌های مدیریت بهای تمام‌شده (β=-0.22) دارای اثر منفی و معنادار بودند (P<0.001). یافته‌ها همچنین نشان داد تفاوت معناداری در دیدگاه گروه‌های شغلی نسبت به شیوه‌های مدیریت هزینه و کنترل بهای تمام‌شده وجود دارد. بر این اساس، تقویت سیستم‌های حسابداری بهای تمام‌شده، توسعه مدیریت علمی موجودی، استقرار سامانه‌های اطلاعاتی یکپارچه، کاهش ضایعات، مدیریت ریسک نوسانات قیمت و توانمندسازی نیروی انسانی می‌تواند به بهبود کنترل هزینه مواد خام و ارتقای عملکرد شرکت‌های صنعتی عراق منجر شود.