تهران: مهدی فرجی با همکاری سازمان حسابرسی حسابداری و بودجه‌ریزی بخش عمومی 2717-3135 6 4 2026 01 21 New public financial management: Trends, frameworks, and challenges مدیریت مالی نوین بخش عمومی: روندها، چارچوب‌ها و چالش‌ها 1 25 233619 10.22034/psab.2026.233619 FA محمد رحیم پور گروه حسابداری، دانشکده مدیریت، اقتصاد و حسابداری، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران 0000-0002-8794-7963 رضا فتاحی مربی حسابداری، دانشکده مدیریت، اقتصاد و حسابداری، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران Journal Article 2025 07 27 In recent decades, Public Financial Management (PFM) has undergone profound structural transformations aimed at enhancing transparency, accountability, and efficiency. Adopting an analytical review approach, this paper examines international and domestic research within the 1983-2025 timeframe. By synthesizing theoretical literature, international policy frameworks, and empirical studies, this research contextualizes global PFM trends within the specific context of Iran and analyzes its associated challenges. Previous studies indicate that reforms such as performance-based budgeting, accrual accounting, medium-term expenditure frameworks, and digitalization have shifted the PFM paradigm from input-based control towards public value creation and results-orientation. However, this paper argues that the success of these technical tools is severely constrained by structural impediments. Challenges such as bureaucratic resistance, politicization of financial processes, lack of institutional and human capacity, and poor data quality have often led to the formalistic and unsustainable implementation of reforms, particularly in developing countries. By examining the Iranian context, this paper illustrates how these global challenges manifest in a specific national setting, exacerbating the gap between de jure policies and de facto implementation capacity. Ultimately, the paper concludes that the sustainability of financial reforms necessitates a gradual, context-specific approach that, rather than focusing on mimicking international models, is predicated on strengthening the foundations of governance, building domestic capacity, and securing political will. مدیریت مالی عمومی در دهه‌های اخیر با هدف افزایش شفافیت، پاسخگویی و کارایی، تحولات ساختاری عمیقی را تجربه کرده است. این مقاله با رویکرد مرور تحلیلی، پژوهش‌های بین‌المللی و داخلی را در بازه زمانی ۱۹۸۳ تا ۲۰۲۵ بررسی می‌کند. این پژوهش با ترکیب ادبیات نظری، چارچوب‌های سیاستی بین‌المللی و مطالعات تجربی، روندهای جهانی مدیریت مالی عمومی را در بستر خاص ایران زمینه‌مند ساخته و چالش‌های آن را تحلیل می‌نماید. مطالعات پیشین نشان می‌دهند که اصلاحاتی نظیر بودجه‌ریزی مبتنیبرعملکرد، حسابداری تعهدی، چارچوب‌های میان‌مدت هزینه‌ای و دیجیتال‌سازی، پارادایم مدیریت مالی را از کنترل ورودی‌محور به سمت خلق ارزش عمومی و نتیجه‌محوری سوق داده‌اند. با این حال، در این مقاله استدلال بر این است که موفقیت این ابزارهای فنی بهشدت تحت تأثیر موانع ساختاری قرار دارد. چالش‌هایی چون مقاومت بوروکراتیک، سیاست‌زدگی فرآیندهای مالی، کمبود ظرفیت نهادی و انسانی و کیفیت پایین داده‌ها، اغلب منجر به اجرای صوری و ناپایدار اصلاحات، به‌ویژه در کشورهای در حال توسعه، شده است. این مقاله با بررسی زمینه ایران، نشان می‌دهد که چگونه این چالش‌های جهانی در یک بستر ملی تجلی یافته و به شکاف میان سیاست‌های مدون و ظرفیت‌های اجرایی دامن می‌زنند. در نهایت، نتیجهای که حاصل میگردد این است که پایداری اصلاحات مالی نیازمند رویکردی تدریجی و زمینه‌محور است که بیش از تمرکز بر تقلید از مدل‌های بین‌المللی، بر تقویت بنیان‌های حکمرانی، ظرفیت‌سازی داخلی و اراده سیاسی استوار باشد.

https://www.psabjournal.ir/article_233619_0d21f79cc81cd7ee632cb966c4f122d1.pdf

تهران: مهدی فرجی با همکاری سازمان حسابرسی حسابداری و بودجه‌ریزی بخش عمومی 2717-3135 6 4 2026 01 21 Investigating the impact of strategic planning components on financial governance in public sector organizations بررسی تأثیر مؤلفه‌های برنامه‌ریزی استراتژیک بر حاکمیت مالی در سازمان‌های بخش عمومی 26 56 233620 10.22034/psab.2026.233620 FA مهسا وفایی نژاد دانشجوی کارشناسی ارشد حسابداری بخش عمومی، موسسه آموزش عالی رسام، کرج، ایران پیام سلیمی استادیار گروه حسابداری، موسسه آموزش عالی رسام، کرج، ایران 0000-0002-8716-2752 Journal Article 2025 09 20 This study was conducted with the aim of explaining the impact of strategic planning components on financial governance in public sector organizations (the case study was municipalities in Tehran province). In the conceptual model, four components of internal environment analysis, external environment analysis, vision setting, and strategic goal setting were considered as independent variables and financial governance as the dependent variable. The study is of a descriptive-analytical (applied) and survey type; data were collected from 180 municipal managers and analyzed using SPSS software (version 27). The reliability of the instrument was confirmed at the desired level with Cronbach's alpha for the entire scale. The results showed that there is a positive and significant relationship between all components of strategic planning and financial governance, and in multiple regression, strategic goal setting is the strongest predictor of financial governance; then vision setting is placed, and environmental analyses have positive but weaker effects. The findings imply the pivotal role of translating the vision into measurable objectives and aligning the budget with strategic goals in improving transparency, accountability, sustainability, and fiscal coherence. این پژوهش با هدف تبیین تأثیر مؤلفه‌های برنامه‌ریزی استراتژیک بر حاکمیت مالی در سازمان‌های بخش عمومی (مورد مطالعه شهرداری‌های استان تهران) انجام شده است. در مدل مفهومی، چهار مؤلفه تحلیل محیط داخلی، تحلیل محیط خارجی، تعیین چشم‌انداز و هدف‌گذاری استراتژیک به‌عنوان متغیرهای مستقل و حاکمیت مالی به‌عنوان متغیر وابسته در نظر گرفته شد. مطالعه از نوع توصیفی–تحلیلی (کاربردی) و پیمایشی است؛ داده‌ها از ۱۸۰ نفر از مدیران شهرداری گردآوری و با استفاده از نرم افزار SPSS (نسخه ۲۷) تحلیل شد. پایایی ابزار با آلفای کرونباخ برای کل مقیاس در سطح مطلوب تأیید گردید. نتایج نشان داد میان همه مؤلفه‌های برنامه‌ریزی استراتژیک و حاکمیت مالی رابطه مثبت و معنادار وجود دارد و در رگرسیون چندگانه، هدف‌گذاری استراتژیک قوی‌ترین پیش‌بین حاکمیت مالی است؛ پس از آن تعیین چشم‌انداز قرار می‌گیرد و تحلیل‌های محیطی اثرات مثبت اما ضعیف‌تری دارند. یافته‌ها همچنین بر نقش محوری ترجمه چشم‌انداز به اهداف سنجش‌پذیر و هم‌ترازی بودجه با اهداف استراتژیک در بهبود شفافیت، پاسخ‌گویی، پایداری و انسجام مالی دلالت دارد.

https://www.psabjournal.ir/article_233620_947f4b24c8b65a2ce47859ee5404f9a7.pdf

تهران: مهدی فرجی با همکاری سازمان حسابرسی حسابداری و بودجه‌ریزی بخش عمومی 2717-3135 6 4 2026 01 21 Budget-based planning model in light of human resource skills الگوی برنامه‌ریزی بودجه‌محور در پرتو مهارت‌های منابع انسانی 57 82 233621 10.22034/psab.2026.233621 FA بهنوش جووری استادیار گروه مدیریت دولتی و خط مشی گذاری عمومی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران 0000-0002-6426-0245 سید کامران یگانگی استادیار، گروه مهندسی صنایع، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران 0000-0003-0421-6258 Journal Article 2025 08 28 This study adopts a quantitative approach and employs a validated questionnaire to examine the impact of Human Resource Performance‑Based Budgeting (HR‑PBB) on organizational performance in the Ministry of Economic Affairs and Finance within the framework of Iran’s Vision 2025. The results obtained from Structural Equation Modeling (SEM) indicate that budget implementation and organizational support have direct and statistically significant effects on organizational performance. Moreover, organizational support acts as a full mediator with a strong indirect effect, demonstrating that the transparency generated through budget implementation enhances perceived organizational support, which in turn leads to a significant improvement in organizational performance. The findings emphasize that performance‑based budgeting goes beyond a financial instrument and plays a strategic role in organizational transformation by strengthening human relations and organizational commitment, thereby enhancing the effectiveness of government systems. Accordingly, strengthening communication transparency and sustaining financial discipline are recommended as key requirements for improving the performance of public sector organizations. این پژوهش با رویکردی کمی و با استفاده از پرسشنامه‌ای معتبر، اثر بودجه‌ریزی مبتنی بر عملکرد منابع انسانی (HR‑PBB) بر عملکرد سازمانی در وزارت امور اقتصادی و دارایی را در چارچوب چشم‌انداز 1404 بررسی می‌کند. نتایج حاصل از مدل‌سازی معادلات ساختاری (SEM) نشان می‌دهد که اجرای بودجه و حمایت سازمانی تأثیر مستقیم و معناداری بر عملکرد سازمانی دارند. همچنین، حمایت سازمانی به‌عنوان میانجی کامل با اثر غیرمستقیم قوی بیانگر آن است که شفافیت ناشی از اجرای بودجه، از طریق تقویت حمایت ادراک‌شده، به بهبود معنادار عملکرد سازمانی منجر می‌شود. یافته‌ها تأکید می‌کنند که بودجه‌ریزی مبتنی بر عملکرد، فراتر از یک ابزار مالی، نقشی راهبردی در تحول سازمانی ایفا کرده و از مسیر تقویت روابط انسانی و تعهد سازمانی، اثربخشی سیستم‌های دولتی را ارتقا می‌دهد. بر این اساس، تقویت شفافیت ارتباطی و انضباط مالی پایدار به‌عنوان الزامات کلیدی بهبود عملکرد سازمان‌های دولتی پیشنهاد می‌شود.

https://www.psabjournal.ir/article_233621_c0a4e3c7da92059d8aedcf209681f037.pdf

تهران: مهدی فرجی با همکاری سازمان حسابرسی حسابداری و بودجه‌ریزی بخش عمومی 2717-3135 6 4 2026 01 21 Drawing a fuzzy cognitive model of a smart tax system based on the requirements of the digital economy ترسیم الگوی شناختی فازی سیستم مالیاتی هوشمند بر پایه الزامات اقتصاد دیجیتال 83 108 233709 10.22034/psab.2026.233709 FA یوسف محمد کریمی گروه مدیریت بازرگانی، دانشکده مدیریت، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران کریم گلابی کارشناسی ارشد حسابداری، رئیس حسابداری خرید و فروش شرکت گاز، ارومیه، ایران Journal Article 2025 09 14 The rapid transformation of digital technologies and the expansion of the data-driven economy have posed serious challenges to traditional tax systems, making the design of a localized model aligned with the digital economy a strategic necessity. This study aims to develop a fuzzy model of a modern tax system based on the requirements of the digital economy, adopting an interpretive approach and a mixed qualitative–quantitative methodology. In the qualitative phase, data were collected through semi-structured interviews with 24 experts in taxation, digital economy, and governance, and analyzed using thematic analysis to identify the key components of an intelligent tax system. In the quantitative phase, the relationships among these components were examined using a matrix-based questionnaire and pairwise comparison analysis grounded in fuzzy logic. The findings indicate that digital policymaking, data governance, and tax transparency function as central nodes within the intelligent tax system. A strong bidirectional relationship between data orientation and data governance (weight = 0.75), along with the high centrality of data governance (0.95) and data orientation (0.88), highlights the strategic role of these components. The results further emphasize a top-down policymaking structure and the importance of intersectoral coordination and data governance in reforming the tax system. تحول فناوری‌های دیجیتال و گسترش اقتصاد داده‌محور، نظام مالیاتی سنتی را با چالش‌های جدی مواجه ساخته و طراحی الگویی بومی برای انطباق با اقتصاد دیجیتال را ضروری کرده است. این پژوهش با هدف تبیین الگوی فازی نظام نوین مالیاتی مبتنی بر الزامات اقتصاد دیجیتال و با رویکرد تفسیری و روش ترکیبی کیفی-کمی انجام شد. در مرحله کیفی، داده‌ها از طریق مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با ۲۴ نفر از خبرگان حوزه مالیات، اقتصاد دیجیتال و حکمرانی گردآوری و با تحلیل مضمون بررسی شد. در مرحله کمی، روابط میان مؤلفه‌ها با استفاده از پرسش‌نامه ماتریسی و تحلیل مقایسات زوجی مبتنی بر منطق فازی تحلیل گردید. یافته‌ها نشان داد سیاست‌گذاری دیجیتال، حاکمیت داده و شفافیت مالیاتی گره‌های مرکزی نظام مالیاتی هوشمند هستند. رابطه دوسویه قوی میان داده‌محوری و حاکمیت داده (وزن 75/0) و درجه مرکزیت بالای حاکمیت داده (95/0) و داده‌محوری (88/0) نقش راهبردی این مؤلفه‌ها را نشان می‌دهد. نتایج همچنین بر ساختار بالا‌به‌پایین سیاست‌گذاری و اهمیت هماهنگی بین‌بخشی و حکمرانی داده تأکید دارد.

https://www.psabjournal.ir/article_233709_99c1d8a7a1cd76438108df8bc2e5c15a.pdf

تهران: مهدی فرجی با همکاری سازمان حسابرسی حسابداری و بودجه‌ریزی بخش عمومی 2717-3135 6 4 2026 01 21 Risk management using derivative instruments: A review of public and private sector literature مدیریت ریسک با ابزارهای مشتقه: مرور نظام‌مند ادبیات بخش عمومی و خصوصی 109 130 234631 10.22034/psab.2026.234631 FA محمدرضا پارساپور دانشجوی دکتری، گروه حسابداری، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران Journal Article 2025 10 26 Increasing volatility in exchange rates, interest rates, and asset prices has exposed organizations in both the public and private sectors to a wide range of financial risks, leading to growing attention to derivative instruments as key risk management tools. This study adopts a systematic review approach to examine the existing literature on the use of financial derivatives for risk management in the public and private sectors, with the aim of identifying institutional, regulatory, and motivational similarities and differences. Studies published between 1990 and 2025 were collected from major academic databases; out of 198 identified articles, 47 studies were ultimately selected for final analysis based on the PRISMA framework. The findings indicate that although the use of derivatives for risk hedging is widespread, there are significant differences between the two sectors in terms of usage objectives, levels of disclosure transparency, and accounting frameworks. Identified research gaps include the integration of sustainability metrics, the role of crypto-derivatives in emerging markets, and the application of machine learning techniques in derivative risk assessment. Effective use of derivatives requires transparent regulatory frameworks, strong financial governance, and adequate technical capacity. نوسانات فزاینده نرخ ارز، نرخ بهره و قیمت دارایی‌ها، سازمان‌های بخش عمومی و خصوصی را در معرض ریسک‌های مالی متنوع قرار داده است و ابزارهای مشتقه به‌عنوان ابزارهای کلیدی مدیریت ریسک مورد توجه قرار گرفته‌اند. این پژوهش با رویکرد مرور نظام‌مند، ادبیات مربوط به کاربرد مشتقات مالی در مدیریت ریسک در بخش‌های عمومی و خصوصی را بررسی می‌کند و به شناسایی شباهت‌ها و تفاوت‌های نهادی، نظارتی و انگیزشی می‌پردازد. مطالعات منتشرشده بین سال‌های 1990 تا 2025 از پایگاه‌های اطلاعاتی گردآوری شد؛ از میان 198 مقاله شناسایی‌شده، در نهایت 47 مطالعه بر اساس چارچوب پریزما برای تحلیل نهایی انتخاب شدند. نتایج نشان می‌دهد اگرچه استفاده از مشتقات برای پوشش ریسک رایج است، اما اهداف کاربرد، سطح شفافیت افشا و چارچوب‌های حسابداری در دو بخش تفاوت معناداری دارد. شکاف‌های پژوهشی شامل ادغام معیارهای پایداری، نقش مشتقات رمزارزی در بازارهای نوظهور و استفاده از یادگیری ماشین در ارزیابی ریسک است. استفاده مؤثر از مشتقات مستلزم چارچوب نظارتی شفاف، حاکمیت مالی قوی و ظرفیت فنی مناسب است.

https://www.psabjournal.ir/article_234631_c9f10ffa24531c96d85e0445499fd1e4.pdf

تهران: مهدی فرجی با همکاری سازمان حسابرسی حسابداری و بودجه‌ریزی بخش عمومی 2717-3135 6 4 2026 01 21 Integrating AI-driven tax technology into business strategy ادغام فناوری مالیاتی مبتنی بر هوش مصنوعی در استراتژی کسب‌وکار 131 146 238038 10.22034/psab.2026.238038 FA محمد گلپور شیخانی گروه حسابداری، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران راضیه نوری گروه حسابداری ، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران حسابرس سازمان امور مالیاتی Journal Article 2025 10 19 The integration of artificial intelligence into tax technologies creates transformative potential for enhancing business strategies through significant improvements in efficiency, accuracy, and regulatory compliance. Through a critical review of the literature, this article examines the role of AI driven innovations in reconfiguring tax functions and demonstrates how this technology can support the effective management of the growing complexity of tax regulations by automating complex tax processes. At the same time, the study emphasizes the dual role of artificial intelligence, such that alongside operational and strategic benefits, it also entails challenges including data security risks, privacy concerns, and the need for robust ethical frameworks to guide appropriate use. The findings indicate that AI based tax technology can meaningfully improve tax functions and strategic planning, provided that the associated risks are carefully identified and managed. Ultimately, the article highlights the importance of balancing the adoption of technological advances with risk management and presents a roadmap for the successful integration of artificial intelligence into business practices. ادغام هوش مصنوعی در فناوری‌های مالیاتی، ظرفیت دگرگون‌کننده‌ای برای ارتقای استراتژی‌های کسب‌وکار از طریق افزایش چشمگیر کارایی، دقت و انطباق با مقررات ایجاد می‌کند. این مقاله با مرور انتقادی ادبیات، به بررسی نقش نوآوری‌های مبتنی بر هوش مصنوعی در بازآفرینی عملکردهای مالیاتی پرداخته و نشان می‌دهد که این فناوری چگونه با خودکارسازی فرآیندهای پیچیده مالیاتی، به مدیریت مؤثر پیچیدگی فزاینده قوانین مالیاتی کمک می‌کند. در عین حال، بر نقش دوگانه هوش مصنوعی تأکید می‌شود؛ به‌گونه‌ای که در کنار منافع عملیاتی و راهبردی، چالش‌هایی همچون امنیت داده‌ها، نگرانی‌های مربوط به حریم خصوصی و ضرورت وجود چارچوب‌های اخلاقی قوی را نیز به همراه دارد. نتایج نشان می‌دهد که فناوری مالیاتی مبتنی بر هوش مصنوعی می‌تواند عملکردهای مالیاتی و برنامه‌ریزی راهبردی را به‌طور معناداری بهبود بخشد، مشروط بر آنکه ریسک‌های مرتبط به‌دقت شناسایی و مدیریت شوند. در نهایت، مقاله با تأکید بر ایجاد تعادل میان بهره‌گیری از پیشرفت‌های فناورانه و مدیریت ریسک، نقشه‌راهی برای ادغام موفق هوش مصنوعی در رویه‌های تجاری ارائه می‌کند.

https://www.psabjournal.ir/article_238038_62b59a44f96b325bac3e4c126bcf4765.pdf